PRAWO - artykuły
Spółki publiczne: Sankcja powinna skłaniać do poprawy

2007-11-22, Radosław L. Kwaśnicki, Rzeczpospolita

Kara za nieterminowe spełnienie obowiązku informacyjnego jest zbyt surowa – uważa radca prawny z kancelarii GESSEL.
Osiągnięcie określonej liczby głosów w spółce publicznej implikuje wiele obowiązków, w tym m.in. konieczność zawiadomienia o tym fakcie Komisji Nadzoru Finansowego (dalej: Komisja) oraz spółki. Czasu na to jest niewiele – jedynie cztery dni.Z art. 69 ust. 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (dalej: ustawa) wynika, iż ww. obowiązek spoczywa – co do zasady – na każdym, kto:

• osiągnął lub przekroczył (w procentach) 5, 10, 20, 25, 33, 50 albo 75 proc. ogólnej liczby głosów w spółce publicznej albo posiadał co najmniej wskazany wyżej udział, a w wyniku jego zmniejszenia osiągnął odpowiednio 5, 10, 20, 25, 33, 50 albo 75 proc. lub mniej ogólnej liczby głosów.Ponadto zgodnie z ust. 2 obowiązek ten powstaje również w wypadku:
• zmiany dotychczas posiadanego udziału w spółce publicznej wynoszącego ponad 10 proc. ogólnej liczby głosów o co najmniej:
  a) 2 proc. ogólnej liczby głosów – w spółce publicznej, której akcje są dopuszczone do obrotu na rynku oficjalnych notowań giełdowych, b) 5 proc. ogólnej liczby głosów – w spółce publicznej, której akcje są dopuszczone do obrotu na innym rynku regulowanym,
  
• zmiany dotychczasowego udziału w spółce publicznej wynoszącego ponad 33 proc. ogólnej liczby głosów o co najmniej 1 proc. ogólnej liczby głosów.

Niezwykle ważne jest przy tym, iż ww. obowiązek nie powstaje jedynie przy tzw. prostym nabyciu (np. w drodze umowy sprzedaży) akcji spółki publicznej, powodujących osiągnięcie lub przekroczenie wskazanych progów głosowych. Art. 87 ustawy wymienia bowiem (bardzo długą) listę stanów faktycznych, w wypadku których także stosować należy ww. wymogi (np. w razie istnienia, choćby ustnego, porozumienia akcjonariuszy w przedmiocie zgodnego głosowania na walnym zgromadzeniu dotyczącego istotnych spraw spółki).

Sroga kara
Jako że dyspozycja bez sankcji „jest martwa”, art. 89 ust. 1 pkt 1 ustawy słusznie przewiduje, iż akcjonariusz nie może wykonywać prawa głosu z akcji spółki publicznej będących przedmiotem czynności prawnej lub innego zdarzenia prawnego powodującego osiągnięcie lub przekroczenie danego progu ogólnej liczby głosów, jeżeli osiągnięcie lub przekroczenie tego progu nastąpiło z naruszeniem m.in. opisanego obowiązku informacyjnego. Surowość tego rozwiązania jest widoczna przy uwzględnieniu, iż prawo głosu z akcji wykonane wbrew temu zakazowi nie jest uwzględniane przy obliczaniu wyniku głosowania nad uchwałą walnego zgromadzenia (art. 89 ust. 3 ustawy). Zasada jest więc prosta: nie zawiadomiłeś (terminowo), nie możesz wykonywać „nielegalnych głosów”. W tym kontekście nie sposób pominąć także, iż zgodnie z art. 97 ust. 1 pkt 2 ustawy na każdego, kto nie dokona terminowo ww. zawiadomień, Komisja może nałożyć karę pieniężną do wysokości 1 000 000 zł.

Zawiadomienie to nie wezwanie
Z punktu widzenia praktyki niezwykle istotne jest pytanie, czy w razie spóźnionego wykonania wskazanego obowiązku informacyjnego dochodzi do złagodzenia sankcji z art. 89 ust. 1 pkt 1 ustawy? Innymi słowy: czy wtedy możliwe jest wykonywanie „zalegalizowanych głosów”? Niestety, literalna wykładnia przepisów ustawy nie pozwala odpowiedzieć twierdząco na to pytanie. Potwierdza to analiza art. 89 ust. 2 ustawy, który przewiduje taką możliwość, lecz jedynie w razie uchybienia przepisom dotyczącym wezwań (art. 72 ust. 1, art. 73 ust. 1 oraz art. 74 ust. 1 ustawy), a nie obowiązkowi informacyjnemu (tj. art. 69 ustawy). Co więcej, taka niezwykle rygorystyczna wykładnia była prezentowana także w poprzednim stanie prawnym w odniesieniu do (będącego poprzednikiem art. 89 ustawy) art. 156 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi. Z drugiej jednak strony niektórzy komentatorzy art. 26 prawa bankowego z 29 sierpnia 1997 r. – podobnego do art. 89 ustawy –wyrażali zdecydowanie bardziej liberalne poglądy, iż „spóźnione spełnienie wymagań ustawowych […] powoduje ustanie sankcji i odzyskania pełnych praw głosu”.
A. W. Wiśniewski [w:] Prawo bankowe, Komentarz pod red. W. Góralczyka, jr., Warszawa 1999.

Cel i tak byłby osiągnięty
Zajęcie własnego stanowiska na analizowanej tu płaszczyźnie wymaga wyboru między dwiema wartościami, z których każda zasługuje na uwzględnienie. Ważąc jednak między aprobatą dla rygorystycznej sankcji, która skutecznie (a zarazem definitywnie) zapobiega lekceważeniu ww. obowiązku informacyjnego, a (mniej radykalnym) rozwiązaniem motywujących „spóźnialskich” do wykonania ciążących na nich obowiązków, opowiadam się za drugim rozwiązaniem. Nie jest bowiem właściwe umożliwienie „zalegalizowania głosów” jedynie w drodze przeniesienia akcji, które te głosy inkorporują, na rzecz innego akcjonariusza (który terminowo wykona ciążące ww. obowiązki). Tym bardziej iż ów „inny akcjonariusz” nierzadko będzie działał w interesie „tego spóźnialskiego” (np. należąc do tej samej grupy kapitałowej), w związku z czym i tak pierwotny zamiar zwolenników bardziej rygorystycznego podejścia nie zostałby osiągnięty. Ponadto termin na dokonanie ww. zawiadomień jest wyjątkowo krótki. Tak więc srogie (i co gorsza: definitywne) karanie za uchybienie temu terminowi trudno uznać za odpowiadające potrzebom obrotu gospodarczego, tym bardziej iż cel ustawodawcy zostałby (choć nieco później) osiągnięty.

Można to zmienić
Postulowana tu wykładnia art. 89 ust. 1 pkt 1 ustawy, choć w pełni uzasadniona, de lege lata może zostać uznana za kontrowersyjną (szczególnie w świetle literalnego brzmienia analizowanego przepisu). Dlatego też, de lege ferenda, warto tu rozważyć ingerencję ustawodawcy, który mógłby wyraźnie przesądzić o dopuszczalności „zalegalizowania głosów”, o których uzyskaniu lub przekroczeniu akcjonariusz poinformuje z opóźnieniem. Tym bardziej że i w takim wypadku akcjonariusza czekać może sroga kara finansowa (patrz: powyższe uwagi dot.
art. 97 ust. 1 pkt 2 ustawy).

Pliki do pobrania:

• Spółki publiczne - Sankcja powinna skłaniać do poprawy.pdf  [Pobierz plik]